To jedno z kluczowych pytań, na które odpowiada międzynarodowy projekt AI Researchers – Embedding Responsible AI in Research. Inicjatywa skupia uczelnie, organizacje badawcze i ekspertów z sześciu krajów europejskich, którzy wspólnie wypracowują rozwiązania wspierające odpowiedzialne wykorzystanie sztucznej inteligencji w środowisku akademickim.

Projekt realizowany jest przez konsorcjum siedmiu organizacji reprezentujących Polskę, Portugalię, Hiszpanię, Niemcy, Danię i Irlandię. Liderem projektu jest Wydział Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego, a partnerami są: Universidade do Porto, UPF Barcelona School of Management, Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy, Accreditation Council for Entrepreneurial and Engaged Universities, European E-Learning Institute oraz Momentum.

Sztuczna inteligencja zmienia sposób prowadzenia badań

- Narzędzia oparte na generatywnej sztucznej inteligencji coraz częściej stają się elementem codziennej pracy naukowców. Pomagają w analizie danych, przygotowywaniu raportów, opracowywaniu projektów grantowych czy redagowaniu tekstów naukowych. Jednocześnie ich dynamiczny rozwój rodzi wiele pytań dotyczących wiarygodności wyników, ochrony własności intelektualnej, bezpieczeństwa danych oraz odpowiedzialności za podejmowane decyzje badawcze - mówi dr hab. T. Bartosz Kalinowski, prof. UŁ, kierownik międzynarodowego konsorcjum realizującego projekt.

Projekt AI Researchers powstał właśnie po to, aby pomóc naukowcom odnaleźć się w tej nowej rzeczywistości. Jego celem jest rozwijanie kompetencji związanych z wykorzystaniem GenAI w badaniach naukowych oraz tworzenie praktycznych rozwiązań umożliwiających wdrażanie sztucznej inteligencji w sposób etyczny, transparentny i zgodny z europejskimi standardami.

Jakie bariery utrudniają wykorzystanie AI w nauce?

Jednym z pierwszych rezultatów projektu jest analiza przeszkód związanych z wdrażaniem sztucznej inteligencji w środowisku akademickim. Wyniki zrealizowanego badania pokazują, że naukowcy coraz częściej korzystają z narzędzi AI, jednak ich zaufanie do tych technologii pozostaje ograniczone.

Badacze wskazują przede wszystkim na:

  • ryzyko generowania błędnych lub niezweryfikowanych informacji (tzw. halucynacji AI),
  • obawy związane z ochroną danych i niepublikowanych wyników badań,
  • kwestie własności intelektualnej,
  • brak jasnych zasad regulujących wykorzystanie AI na uczelniach,
  • niepewność dotyczącą odpowiedzialności za rezultaty wspierane przez algorytmy.

Jednocześnie analiza pokazuje, że decyzja o korzystaniu z AI nie wynika z chwilowej mody czy presji otoczenia. Kluczowe znaczenie mają praktyczna użyteczność narzędzi oraz ich dopasowanie do codziennych procesów badawczych. Naukowcy są gotowi wdrażać AI wtedy, gdy widzą realne korzyści dla swojej pracy.

AI jako wsparcie, a nie zastępstwo dla naukowca

- Wyniki badań prowadzonych w projekcie wskazują, że sztuczna inteligencja jest postrzegana przede wszystkim jako narzędzie wspierające. Szczególnie dobrze sprawdza się przy wykonywaniu zadań rutynowych i czasochłonnych, takich jak przygotowywanie dokumentacji, raportów czy wstępne przetwarzanie danych. Dzięki temu badacze mogą skoncentrować się na działaniach wymagających kreatywności, krytycznego myślenia i interpretacji wyników. – podkreśla dr hab. Artur Modliński, prof. UŁ, realizujący projekt w UŁ.

Istotnym aspektem jest także wyrównywanie szans w międzynarodowej nauce. Narzędzia generatywnej AI pomagają badaczom, dla których język angielski nie jest językiem ojczystym, skuteczniej przygotowywać publikacje i uczestniczyć w globalnej wymianie wiedzy.

- Jednocześnie uczestnicy badań podkreślają, że pewnych obszarów nie można delegować algorytmom. Do takich zadań należą m.in. ocena etyczna badań, mentoring młodych naukowców, recenzowanie prac naukowych czy formułowanie oryginalnych koncepcji badawczych. Odpowiedzialność naukowa pozostaje domeną człowieka – dodaje dr Jakub Brzeziński, realizujący projekt w UŁ.

Zapraszamy do zapoznania się z wynikami badania na stronie projektu: https://airesearchers.eu/resources/ (w sekcji Project Resources/ AI Adoption Barriers Report)

Od diagnozy problemów do konkretnych rozwiązań

Projekt AI Researchers nie ogranicza się do identyfikacji wyzwań. Jego celem jest stworzenie kompleksowego zestawu narzędzi wspierających uczelnie w budowaniu dojrzałego podejścia do sztucznej inteligencji. Wśród najważniejszych rezultatów znajdą się:

  • AI Engagement Framework – ramy pomagające uczelniom planować działania związane z wykorzystaniem sztucznej inteligencji;
  • AI Readiness Toolkit – zestaw praktycznych narzędzi wspierających wdrożenia i rozwój kompetencji;
  • AI Mentor Training Manual – podręcznik dla osób szkolących promotorów i kadrę naukową;
  • Certified Online Course – certyfikowany kurs online dla młodych badaczy.

Przyjęta w projekcie logika działania zakłada przejście od zrozumienia problemów, przez planowanie zmian, aż po praktyczne wdrażanie rozwiązań i długofalowe budowanie kompetencji w organizacji.

Dlaczego ten projekt jest ważny?

Rozwój sztucznej inteligencji stawia szkolnictwo wyższe przed koniecznością redefinicji wielu procesów badawczych i dydaktycznych. Brak jasnych zasad może prowadzić zarówno do nieuzasadnionych obaw, jak i nieodpowiedzialnego wykorzystywania nowych technologii. AI Researchers proponuje alternatywę: świadome, etyczne i oparte na dowodach podejście do wdrażania AI w badaniach naukowych.

Projekt pokazuje, że przyszłość nauki nie polega na zastępowaniu badaczy przez algorytmy, lecz na budowaniu kompetencji pozwalających wykorzystywać potencjał sztucznej inteligencji w sposób odpowiedzialny i zgodny z wartościami akademickimi. Dzięki temu AI może stać się narzędziem wzmacniającym jakość badań, a nie zagrożeniem dla ich wiarygodności.

Więcej informacji o projekcie: https://airesearchers.eu/

Zapraszamy do zapoznania się najnowszymi informacjami z projektu opublikowanymi w newsletterze: https://airesearchers.eu/download/443/?tmstv=1780577178

Projekt AI Researchers – Embedding Responsible AI in Research jest realizowany w ramach programu Erasmus+ (2025-1-PL01-KA220-HED-000358408).