Znajdź uczelnię dostosowaną do twoich potrzeb


Czasownik - czym jest? Jakie pełni funkcje?


Korzystając na co dzień z języka polskiego, robimy to mechanicznie - nie zdajemy sobie sprawy, jakiej części mowy użyliśmy i czy poprawnie ją odmieniliśmy. Wiedza o czasownikach, których przecież używamy na okrągło może nam się przydać, aby nie popełniać więcej błędów językowych.

Czym jest czasownik?


Czasownik jest częścią mowy, dzięki której możemy wyrazić odbyte przez nas czynności - umożliwia nam także opisanie stanu osób, zjawisk lub rzeczy. Odpowiada na takie pytania jak:



  • Co robi?

  • Co się z nim stanie?

  • W jakim jest stanie?


Podstawową, nieodmienioną formą czasownika jest bezokolicznik, który charakteryzuje się zazwyczaj zakończeniem na:



  • -ć (być, iść, robić)

  • -c (biec, wlec)


Formy bezokolicznikowe nie są używane tak często, jak formy odmienione - nie określają one bowiem liczby, osoby, czasu, rodzaju, trybu, strony i aspektu, czyli nie ulegają koniugacji.


Odmiana przez liczby i osoby


W języku polskim możemy odmieniać przez trzy osoby liczby pojedynczej:



  • 1 osoba l.p.: ja - idę, biegnę, ruszam, 

  • 2 osoba l.p.: ty - jesz, przyjmujesz, tańczysz,

  • 3 osoba l.p.: on/ona/ono - śpiewa, pisze, śpi,


Oprócz tego, możemy wyróżnić także trzy osoby liczby mnogiej:



  • 1 osoba l.mn.: my - jesteśmy, patrzymy, siedzimy,

  • 2 osoba l.mn.: wy - myślicie, wiecie, rozumiecie,

  • 3 osoba l.mn.: oni/ one - czytają, sprawdzają, grabią,


Odmiana przez czasy


Możemy wyróżnić trzy czasy, przez które możliwa jest odmiana czasowników:



  • czas przeszły - opisujemy coś, co zrobiliśmy/ co się stało (my pływaliśmy, deszcz padał)

  • czas teraźniejszy - opisujemy to, co dzieje się teraz (ja jem, słońce świeci)

  • czas przyszły - opisujemy to, co ma się dopiero wydarzyć (ty będziesz ćwiczyć, śnieg będzie padał)


Odmiana przez rodzaje


W liczbie pojedynczej możemy wyróżnić trzy rodzaje:



  • rodzaj męski - on (jechał, myślał, będzie czytał)

  • rodzaj żeński - ona (jechała, myślała, będzie czytała)

  • rodzaj nijaki - ono (jechało, myślało, będzie czytało)


Natomiast w liczbie mnogiej możemy wyróżnić tylko dwa rodzaje:



  • rodzaj męskoosobowy - oni (jechali, myśleli, będą czytali)

  • rodzaj niemęskoosobowy - one (jechały, myślały, będą czytały)


Odmiana przez tryby 


Dzięki odmianie przez tryby możemy utworzyć zdanie w którejś z tych trzech form:



  • tryb oznajmujący (orzekający) - jest to stwierdzenie stanu rzeczy (ja piję, ty będziesz pisał, oni wrócili)

  • tryb rozkazujący - ma na celu nakłonienie do pewnych zachowań (weź się do nauki!, nie rób tego, przynieś mi to)

  • tryb przypuszczający - pozwala tworzyć zdania o czynnościach hipotetycznych i możliwych do realizacji (mogłaby, zjadłbym, napisalibyśmy)


Odmiana przez strony


Możemy wyróżnić trzy strony, przez które możliwa jest odmiana:



  • strona czynna - mówi o aktywności podmiotu (ja czytam, ono biegło, wy rozumiecie)

  • strona bierna - wskazuje na stan podmiotu (ty jesteś leczony, on jest kąpany, my jesteśmy fotografowani)

  • strona zwrotna - wskazuje na ukierunkowanie czynności, co zazwyczaj jest zaznaczone słowem "się" (ona kąpie się, one nauczyły się)


Aspekt czasownika


Możemy wyróżnić dwa aspekty czasownika - dokonany i niedokonany - które nie różnią się bardzo od siebie, ale nadają inny sens całemu zdaniu.



  • aspekt dokonany - sygnalizuje, czy czynność została wykonana (w czasie przeszłym - np. zrobiłem, nauczyłam się) lub czy ma zostać wykonana (w czasie przyszłym - np. zrobię, nauczę się)

  • aspekt niedokonany - sygnalizuje, że w momencie mówienia, czynność nie została zakończona (w czasie przeszłym - np. robiłem, uczyłam się), czynność nadal trwa (w czasie teraźniejszym - robię, uczę się) lub czy nie zostanie zakończona (w czasie przyszłym - będę robić, będę się uczyć)


Język polski w gruncie rzeczy bywa nieco skomplikowany, jednak poznawanie go może rozwijać nasz poziom wypowiedzi i zasób słownictwa. Mam nadzieję, że ten artykuł nieco rozjaśnił pojęcie czasownika, a także sposób jego używania!


Data publikacji: 26.04.2021